Gemeenten staan voor grote opgaven en uitdagingen: van klimaatadaptatie tot bestrijding van armoede, eenzaamheid en overgewicht. Ons voedselsysteem speelt daarin een cruciale rol en daarom is lokaal voedselbeleid een sterk beleidsinstrument om integraal meerdere maatschappelijke problemen aan te pakken.

Lokaal voedselbeleid verbindt wat vaak versnipperd is: gezondheid, sociale cohesie, duurzaamheid en de lokale economie.

Kortom, de hoogste tijd voor een lokaal voedselbeleid in alle gemeenten!

Het Nationaal Voedselberaad roept alle gemeentelijke politieke partijen op om lokaal voedselbeleid expliciet op te nemen in hun verkiezingsprogramma’s voor 2026.

Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, volg het voorbeeld van de Kop van Malden in Heumen: stadslandbouw als motor voor gezonde voeding, biodiversiteit en gemeenschapszin. Die oproep deden Martin Ruivenkamp, voorzitter van Stadslandbouw Nederland en wethouder Vincent Arts van de gemeente Heumen tijdens de jaarlijkse Open Dag bij Stadslandbouw Kop van Malden.

In het groene overgangsgebied tussen Nijmegen en Malden konden bezoekers op 11 mei kennismaken met een uniek landbouwgebied. Dit is in de afgelopen acht jaar uitgegroeid tot een inspirerend mozaïek van duurzame initiatieven. Er zijn drie voedselbossen, twee CSA’s (community supported agriculture), een boomkwekerijtje, een bloemenproject, de Herenboeren, twee vergaderlocaties (landgoed Grootstal en Kiemkracht 64) en een zelfbedieningswinkel voor duurzame streekproducten vormen samen een levendig voorbeeld van de stijgende interesse voor stadslandbouw in de praktijk.

Lokale en regionale voedselinitiatieven spelen een belangrijke rol in de omslag naar een gezond, duurzaam en eerlijk voedsel- en landbouwsysteem. Zij laten zien dat verandering mogelijk is. Dit doen zij door de verbinding te herstellen tussen voedselsystemen en ecosystemen. Het Nationaal Voedselberaad brengt al deze initiatieven samen, maakt zichtbaar welke veranderingen zijn ingezet en geeft een impuls om van pilots naar basisstructuur voor velen te komen.

Onder grote belangstelling is in Almere het Centrum Stadslandbouw geopend. Bewoners, ondernemers, boeren en telers kunnen hier elkaar ontmoeten, helpen en stimuleren. Met kennis en praktisch door samen producten van hun land te verwerken, te ruilen of te verkopen aan buurtgenoten, bezoekers of de rest van de stad.

,,Dit is een nieuwe stap voor stadslandbouw in Almere en daarbuiten naar een hoger plan te tillen en nog meer tot bloei te laten komen. Want stadslandbouw is duurzaam, educatief, sociaal verbindend en het maakt ook de leefomgeving van mensen een stuk groener en mooier. Het geeft mensen weer verbinding met ons voedsel’’, aldus wethouder Jesse Luijendijk bij de opening op 21 maart.

Ons kennisplatform heeft een nieuwe voorzitter. Martin Ruivenkamp uit Nijmegen kent de beweging van lokaal voedsel, stadslandbouw, voedsel-verbindingsplekken en de vele waarden die dit met zich meebrengt.

Martin is (mede-)oprichter en voorzitter van De Streek Op Tafel: een platform van verschillende ecologisch duurzame voedselproducerende partijen, stadslandbouw projecten, distribuerende initiatieven en sociale organisaties die samenwerken aan een sociaal, economisch en ecologisch duurzaam, regionaal voedsellandschap.

Na ons webinar over de financiering van stadslandbouwinitiatieven doken René Bruijns (DuurzaamDoor) en Jan Willem van der Schans (onderzoeker korte keten) verder in de mogelijkheden. Zij brachten lokale voedselinitiatieven in contact met een bank om te kijken of die een rol kon spelen in de financiering.

Dat proces leverde nuttige inzichten op. Welke inzichten vertellen ze in een interview voor de DuurzaamDoor-special van Publiek Denken.

Jan Eelco Jansma, mede-oprichter van het Stedennetwerk Stadslandbouw en nog altijd actief in ons Kennisplatform is in november gepromoveerd op een onderzoek naar de stadslandbouwwijk Oosterwold in Almere. De titel van zijn proefschrift luidt: ‘Wie wil er in een aardappelveld wonen? Beoordeling van de integratie van landbouw in de planningspraktijk van peri-urbane Oosterwold (NL).’

Aan de ene kant analyseert het proefschrift hoe (stads)landbouw weer een plek heeft gekregen in de planningspraktijk van Almere en haar nieuwe wijk Oosterwold. En hoe bewoners dit leefvoorschrift een plek proberen te geven in hun dagelijks leven.

Stichting Stadslandbouw Amsterdam vierde op 4 december een succesvolle tweede editie van de Dag van de Stadslandbouw op Stadslandbouwproject NoordOogst. (Stads)boeren, beleidsmakers, onderzoekers, studenten en groene, circulaire en korte keten initiatieven uit Amsterdam en de rest van het land samen om te bespreken hoe we ons voedselsysteem anders én beter kunnen maken.
De rode draad? Samenwerking op alle fronten: toegang tot grond door coöperaties, versterking van de korte keten tussen platteland en stad, voedselinitiatieven en gebiedsontwikkeling, bewustwording over hoe stadslandbouw stedelijke uitdagingen aanpakt.

In steeds meer gemeenten zetten voedselraden zich in voor goed voedselbeleid en wordt gewerkt aan een lokale voedselvisie. Op 10 december hield de CoP Voedselraden Nederland een webinar over lokaal voedselbeleid. In dit webinar wordt helder hoe voedselgemeenschappen en gemeentelijk beleid elkaar kunnen versterken. Lokaal voedselbeleid betekent: Samen aan de slag! Hier kun je terugkijken.

Wat is er aan de hand?

In veel gemeenten nemen de voedselinitiatieven van burgers en ondernemers toe. In dorpen en steden groeien het aantal voedsel-verbindingsplekken waar mensen samen tuinieren, koken en eten en op vele andere manieren de verbinding met voedsel herstellen. Dergelijke activiteiten blijken goed voor de gezondheid, goed voor het klimaat, goed voor de lokale economie en goed voor de sociale cohesie. Het is dan ook niet vreemd dat lokale overheden voedsel steeds meer als hun kerntaak gaan zien.

Stadslandbouw heeft een enorm potentieel om onze steden om te vormen tot groenere, duurzamere en veerkrachtigere ruimtes. En er is een grote beweging in Europa en daarbuiten gaande die dit al in de praktijk brengt, werd ook weer duidelijk tijdens de slotconferentie van het EFUA. Lode Ceyssens, president van de Vlaamse Boerenbond, sprak over het bouwen van bruggen tussen de diverse manieren van landbouw.

Aan de slotconferentie het European Forum on Urban Agriculture (EFUA) eind september in Brussel werd deelgenomen door onderzoekers, beleidsmedewerkers van diverse steden, provincies en nationale overheden uit Europa, Colombia en de VS, vertegenwoordigers van FAO (Food & Argiculture Organisation van de VN) en voedselproductie gerelateerde initiatieven.