november 2021

Financiering van ‘Voedsel van dichtbij’ vereist maatwerk; ‘Je bent een rondje in een vierkante wereld’

Het aantal, de kwaliteit en de impact van lokale voedselinitiatieven groeit gestaag. Ook de diversiteit aan spelers neemt toe. Dat is goed nieuws, maar succes is niet vanzelfsprekend. Het rendement – sociaal, ecologisch of financieel-economisch – is soms lastig meetbaar en verschilt per initiatief. Financiering is maatwerk.

Reden voor kennisplatform Stadslandbouw Nederland en programma DuurzaamDoor (RVO) om tijdens het webinar Voedsel van dichtbij gefinancierd! op zoek te gaan naar beproefde en nieuwe ideeën en vormen van financiering. Kortom, een programma vol praktijkvoorbeelden, de lancering van het platform ‘Voedsel van Dichtbij’ op MAEX.nl en de uitreiking van de eerste financiële Impuls!

Door het toenemende belang en populariteit van lokale voedselinitiatieven groeit ook de vraag naar financiering. ,,Maar’’, zo opent expert korte voedselketens Jan-Willem van der Schans, ,,ondanks een groeiende stapel onderzoeken die uitwijzen dat voedsel van dichtbij zorgt voor ongekend veel welzijn in de stad, beginnen gesprekken met financiers veelal bij nul.’’ ,,Terwijl stedelingen staan te springen om hier iets mee te doen’’, vult Jean Eigeman, voorzitter van Stadslandbouw Nederland hem aan. ,,Met ons kennisplatform willen we iedereen die bezig is met voedsel in en om de stad bij elkaar brengen en ondersteunen. Om de stad te vergroenen en meer kwaliteit toe te voegen, zowel fysiek als sociaal.’’ Volgens René Bruijns van het programma DuurzaamDoor moet er met meer investeerders gekeken worden naar nieuwe financieringsvormen.

Elke ontwikkelfase kenmerkt zich door een specifieke financieringsvorm
Financiering vormt voor lokale voedselinitiatieven een belangrijke factor voor succes. Dat blijkt uit de enquête van HalloBoer naar de succes- en faalfactoren voor ‘Voedselinitiatieven van Dichtbij’. Onderzoeker Niels Tomson inventariseerde in opdracht van Stadslandbouw Nederland en Duurzaam Door het belang en gewicht van diverse vormen van ondersteuning. Denk aan subsidies en donaties, maar ook de inzet van kennis en arbeid, of het gebruik van grond. Wat blijkt? Financiering is geen kwestie van simpelweg euro’s overhandigen. Iedere ontwikkelfase van een initiatief lijkt beter te gedijen onder een specifieke financieringssoort of een combinatie daarvan. Dit biedt donateurs, geld lenende instanties of investeerders per fase inzicht in de mate waarop deze past bij hun doelstellingen en risicoprofiel.

Financiering van voedselinitiatieven vereist dus maatwerk. Er is steeds meer behoefte aan alternatieve financieringsinstrumenten, passend bij de betekeniseconomie. Dit bleek ook uit de reacties van een aantal deelnemers aan de enquête. ,,Want’’, zo kreeg Niels de vraag, ,,wat behelst een verdienmodel? Hoe bereken je sociale en ecologische waarde en rendement? Hoe past dit binnen de boekhoudkundige wereld?’’ De sprekers lieten zien dat dit niet altijd hoeft. Naast commerciële klanten, banken of overheid kunnen ook stichtingen, particulieren, fondsen, woningcorporaties, en niet te vergeten MAEX hun middelen inzetten.

Particulier ondernemerschap verbindt profit en non-profit geldstromen
Met Greens in the Park koos initiatiefnemer Wessel Tiessens bewust voor een hybride financieringsvorm. Hij is gaan bouwen aan een duurzaam organisatie- en verdienmodel. ,,Commercieel’’, zoals hij zegt, ,,niet om geld te verdienen, maar om een toekomstbestendige plek te maken. Met een zorgmoestuin en een restaurant dat biologische groenten, fruit en kruiden serveert. Er werken mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt en een deel van de winst van het restaurant vloeit terug naar de tuin.’’

Een belangrijke voorwaarde voor financiering was het transparant maken van het financieringsmodel. Wessel deed dat aan de hand van een ‘praatplaat’, een mooie visualisatie van de geldstromen. ,,Je bent een rondje in een vierkante wereld. Nodig daarom mensen uit op de locatie, laat zien wat je doet, laat ze tegels lichten. Ook de wethouder, ook de bankier.’’ De realisatie van Greens in the Park duurde vijf jaar, met een aanvankelijke privé-investering van een ton.

Duurzame Europese aanbesteding biedt lokale voedselinitiatieven lange termijn perspectief
Een prachtig praktijkvoorbeeld van impactvolle inkoopkracht vormt het nog lopende Europese aanbestedingstraject van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). Voor een dagmenu van 10.000 gedetineerden, met een looptijd tot acht jaar ter waarde van 250 miljoen euro. Wolter van der Vlist, verantwoordelijk voor het inkoopbeleid en strategie, zou het liefst bij elke bajes een boerderij beginnen. ,,Maar die droom krijg ik binnen de DJI niet verkocht.’’ Dus heeft hij die in de aanbestedingsvoorwaarden gedeeld. Kanshebbers op de aanbesteding moeten aantonen dat zij met lokale voedselinitiatieven in zee willen. Zo krijgen kleine lokale voedselinitiatieven langlopende afnamegaranties, en dus financiële zekerheid.

Recreatieschap investeert groots in nieuw landbouw- en recreatiegebied
Ook op Landgoed Rorik bij Beverwijk is de overheid aanjager van lokale voedselinitiatieven. Projectleider gebiedsontwikkeling Mark Franssen illustreert hoe het Recreatieschap Alkmaarder- en Uitgeestermeer (RAUM) al sinds 2007 investeert om het 20 hectare omvattende landgoed als nieuw landbouw- en recreatiemodel te ontwikkelen. Onder meer door de aanleg van de benodigde infrastructuur, de financiering van het participatieproces met stakeholders en uiteindelijk het gunningsproces ‘Ondernemer gezocht’. Mark is helder in zijn boodschap: ,,Zorg voor een passend bestemmingsplan, voldoende planologisch kader en natuurlijk draagvlak en een bestuurlijke trekker.’’

Dat hieraan voor Rorik is voldaan, laat ondernemer Wouter Valkenier enthousiast weten. De eerste ondernemers zijn al ruimschoots aan de slag. Zo kun je je abonneren op lokale groentepakketten, zijn er een camping en theater, een zelfvoorzienend restaurant, maar ook een boomgaard en een voedselbos. Iedere ondernemer is verantwoordelijk voor zijn eigen financiering, waarbij de gemeente voorwaardenscheppend is met leningen. Samen pachten ze de grond tegen gunstige voorwaarden.

Haag Wonen start groene investeringen ter vergroting van de stadse leefbaarheid
Woningcorporaties waren lange tijd voorzichtig met investeringen die niet direct aan het eigenwoningbezit zijn gerelateerd. Maar ook hier ontstaan initiatieven. Beheerconsulent Guus Frenay van Haag Wonen schetst een onthutsend beeld van de grote sociaal maatschappelijke opgaven van de naoorlogse wijk Bouwlust Vrederust in Den Haag. ,,In de wijk hebben we een aantal prachtige binnentuinen, in totaal zo’n 37.000m2. Dat is een enorme onbenutte kans.” Hij heeft de ambitie de binnentuinen een groene kwaliteitsimpuls te geven om de leefkwaliteit in de wijk te verbeteren. De woningcorporatie stelt de grond beschikbaar, financiert vooralsnog kleine zaken, zoals watervoorziening, buitenmeubilair en toezicht, en zoekt naar partners die op basis van een gemeenschappelijk doel mee willen ondernemen en financieren. Een vorm die ook voor andere corporaties in het land interessant kan zijn.

Het MAEX platform ‘Voedsel van Dichtbij’ gelanceerd!
Het realiseren van lokale voedselinitiatieven vereist veel creativiteit en doorzettingsvermogen van de ondernemers, die soms werden geconfronteerd met gebrek aan middelen, kennis of tijd. Silvia Oostwegel probeert met MAEX, het platform voor maatschappelijke initiatieven, de systeemwereld met de leefwereld te verbinden. In tegenstelling tot de ‘footprint’ – de negatieve belasting die je activiteiten hebben op de wereld – ontwikkelde zij de ‘Social Handprint’. Met de herkenbare maatstaf van de SDG’s brengt dit in kaart welke waarden initiatieven bijdragen aan de samenleving.

Sinds 13 oktober biedt MAEX dankzij ondersteuning van DuurzaamDoor iedereen die zich met voedselinitiatieven bezighoudt een eigen platform: ‘Voedsel van Dichtbij’. Wanneer je je initiatief aanmeldt wordt via de Social Handprint gratis je maatschappelijke impact gemeten. ,,En dat biedt direct voordelen’’, vertelt Silvia. ,,Zo wordt de signatuur van het initiatief voor partners en financiers uiterst transparant. Je krijgt na aanmelding onder meer toegang tot donaties van geld – geefgeld – kennis en middelen via de MAEX Impuls en je wordt onderdeel van de kenniscommunity.’’ Inmiddels zijn er 178 voedselinitiatieven aangesloten, maar Silvia’s grootste wens is dat het aantal snel toeneemt, liefst tot 400 eind dit jaar. ,,Niet alleen om in Den Haag en bij financiers te laten zien hoe belangrijk deze sector is, maar ook om nieuwe investeerders aan te kunnen trekken. De traditionele financiële producten nu gaan de ontwikkeling van lokale voedselinitiatieven niet snel genoeg helpen.’’

Voedselbos Mariahoeve: winnaar van de 1e MAEX Impuls Voedsel van Dichtbij
Om het platform ‘Voedsel van Dichtbij’ vlammend te laten starten ontving Jan Mosch van Voedselbos Mariahoeve in Den Haag de eerste MAEX Impuls voor zijn voedselinitiatief. Door de uitzonderlijke sociale waarde van het project, de centrale rol van de mensen die het leiden en de bijdrage aan het welzijn in de stad, werd het initiatief uitgeroepen tot winnaar. ,,We zijn dit project gestart om de stad gezonder te maken en een plek te creëren waar natuur én mensen kunnen groeien. Dat stukje natuur lukt wel, maar om mensen te laten groeien hebben we meer nodig dan alleen onszelf’’, vertelt Jan. Bureau Halt was de belangrijke samenwerkingspartner die het project mede mogelijk maakte. Samen willen zij jongeren op een ander pad in het leven zetten én ze verbinden met het voedsel dat ze produceren. ,,Stedelijke vrijwilligers zijn een hartstikke leuke groep, maar we willen juist de mensen bereiken die je normaal niet of moeilijk bereikt.’’

Op weg naar een investeringsfonds
Bij afsluiting van het webinar benadrukte Jan Willem van der Schans dat kijkend naar de voorbijgekomen voorbeelden een agenda-zettende rol van de overheid mogelijk is bij binnenstedelijke herontwikkeling (Greens in the Park), gebiedsontwikkeling (Landgoed Rorik) en publieke aanbesteding (DJI). Ook ligt er een actievere rol voor woningbouwcorporaties (Haag Wonen). Daarnaast toonde het webinar dat er diverse beproefde en nieuwe mogelijkheden zijn voor financiering. Jean Eigeman benadrukte hierbij nog eens dat het niet alleen om euro’s gaat, maar ook om kennisimpulsen, onderzoekscapaciteit en opleidings- en trainingscapaciteit.

Het maakte echter ook duidelijk dat de ontwikkeling van een financieringsmethodiek voor gemengde financiering nog ontbreekt. Denk daarbij aan geefgeld – dus impactdonaties en investeringsgelden – zoals impactinvesteringen, en een Voedsel voor Dichtbij-investeringsfonds. Jean Eigeman van Stadslandbouw Nederland, René Bruijns van DuurzaamDoor en Silvia Oostwegel van MAEX pakken de handschoen op. Zij gaan de mogelijkheden hiertoe verder verkennen.

Bekijk hieronder het webinar terug.

  Lees meer

oktober 2021

Webinar ‘Voedsel van Dichtbij gefinancierd! terugkijken

Tijdens ons webinar over financieringsmogelijkheden voor voedsel van dichtbij-initiatieven op 13 oktober delen initiatiefnemers en instanties hun ervaringen. En ze geven tips hoe je jouw project in beeld kan brengen bij potentiële financiers.

Kijk terug naar de verhalen van Wessel Tiessens (Greens in the Park en Social Club Den Haag), Wolter van der Vlist (Dienst Justitiële Inrichtingen), Mark Fransen (Recreatie Noord Holland), Wouter Valkenier (Studio Valkenier en oprichter van Landgoed Rorik) en Guus Frenay (Woningcorporatie Haag Wonen). Verder deelt Niels Tomson van HalloBoer de uitslagen van een enquête over succes- en faalfactoren en financiering. En is het nieuwe platform Voedsel van dichtbij gelanceerd: een instrument dat de waarde van jouw organisatie zichtbaar maakt via de MAEX Social Handprint. Dit instrument helpt je op weg naar (meer) financiering en andere ondersteuning. En we reikten de eerste Impuls Voedsel van Dichtbij van 2500 euro uit.

 

  Lees meer

oktober 2021

Nieuw Platform Voedsel van Dichtbij maakt maatschappelijke waarde initiatieven zichtbaar

Lokale voedselproductie heeft in de coronaperiode een versnelling doorgemaakt. Steeds meer initiatieven houden zich hiermee bezig. Partners in het kennisplatform Stadslandbouw Nederland zetten zich in om voedselinitiatieven te ondersteunen en hun maatschappelijke waarde zichtbaar te maken. Daarvoor is het Platform Voedsel van Dichtbij op 13 oktober feestelijk gelanceerd. Ook is de eerste Impuls donatie van 2500 euro uitgereikt aan een lokale voedselorganisatie.

Dit gebeurde tijdens een webinar van kennisplatform Stadslandbouw Nederland over financieringsmogelijkheden voor voedsel van dichtbij-initiatieven. Deze lokale en regionale organisaties en sociale ondernemingen hebben waarde op een duurzame voedselvoorziening. Daarnaast leveren ze een bijdrage aan andere maatschappelijke opgaven als gezonde voeding, saamhorigheid, beweging, educatie en werkgelegenheid. En ook aan een groene en klimaatadaptieve stad, minder afval en minder voedselverspilling.

,,‘Investeren’ in deze initiatieven levert dus direct op vele fronten maatschappelijke meerwaarde op”, stelt Silvia Oostwegel van MAEX, de organisatie achter de ontwikkeling van het platform. MAEX maakt deze waarde zichtbaar en meetbaar met de Social Handprint. Dit is een visuele weergave waarop initiatieven hun impact op de 17 Sustainable Development Goals laten zien. Op deze manier verbindt MAEX acties van lokale initiatieven aan de werelddoelen. ,,En wordt zichtbaar wat deze projecten elke dag betekenen voor Nederland: voor miljoenen euro’s aan waarden.”

Eerste Impuls voor Voedselbos Mariahoeve
De eerste Impuls werd tijdens het webinar feestelijk overhandigd aan Voedselbos Mariahoeve in Den Haag. ,,Waar natuur en mensen kunnen groeien, is onze slogan. Natuur gaat vanzelf, mensen hebben meer nodig”, aldus Jan Morsch, een van de vrijwilligers die het voedselbos hebben opgezet en onderhouden. Het project koppelt ook mensen aan elkaar om tijdens het tuinieren de Nederlandse taal te leren, en werkt onder meer samen met Bureau Halt.

Voorzitter Jean Eigeman van kennisplatform Stadslandbouw Nederland overhandigde de donatie van 2500 euro waarmee het voedselbos zijn organisatie kan versterken: ,,Betrokkenheid van bewoners organiseren is heel belangrijk. De honderden voedselprojecten in het land, klein en groot, helpen samen mee om groene, gezonde, sociale gemeenten te realiseren.’’

Doneren
Initiatieven die zich bezig houden met stadslandbouw en voedsel van dichtbij kunnen zich inschrijven op het platform: MAEX.nl/voedselvandichtbij. Bedrijven, organisaties, fondsen en overheden worden opgeroepen te doneren via de Impuls Voedsel van Dichtbij. Neem hier contact op. Zo helpen zij initiatieven zich te versterken, hun impact te vergroten, en dragen zij bij aan een ander voedselsysteem en een gezonde, groene leefomgeving. Kennisplatform Stadslandbouw Nederland wordt mede mogelijk gemaakt door DuurzaamDoor (RVO).

Op de foto de feestelijke uitreiking van de eerste Impuls Voedsel van Dichtbij. Vrnl. Silvia Oostwegel van MAEX, Jean Eigeman van Kennisplatform Stadslandbouw Nederland, Jan Morsch van Voedselbos Mariahoeve en moderator Rien Bongers.

 

  Lees meer

september 2021

Webinar ‘Voedsel van dichtbij’ gefinancierd!

Voedsel van Dichtbij gefinancierd! is de titel van ons webinar met verrassende praktijkvoorbeelden, succes- en faalfactoren en de uitreiking van de 1ste Impuls Voedsel van Dichtbij op woensdag 13 oktober van 9.30-12.30 uur. Financiering van projecten rond voedsel van dichtbij is veelal een uitdaging. In dit webinar verneem je vanuit de praktijk hoe ‘stadslandbouwers’ en financiers elkaar beter kunnen vinden en versterken. Welke verrassende vormen van financiering zijn er? En wat is daarvoor nodig?

  Lees meer

juni 2021

Stadslandbouw Nederland in vakbladen

Onze voorzitter van het kennisplatform, Jean Eigeman, komt dit voorjaar aan het woord in twee vakbladen.

In het themanummer Waardevol groen van Stadswerk Nederland deelt hij het idee dat ‘Elke gemeente zou een voedselregisseur moeten hebben’.

En in Nieuwe Oogst stelt hij dat ‘Groen in de stad ook economisch interessant is’: De aandacht voor stadslandbouw is mede door de coronacrisis het afgelopen jaar toegenomen. Voorzitter Jean Eigeman van Stadslandbouw Nederland denkt dat deze belangstelling ook op lange termijn beklijft. Lokale overheden moeten daar meer oog voor hebben, vindt hij. ‘Steeds meer boeren willen een rol spelen bij de productie van voedsel voor de eigen omgeving. Maak daar als gemeente beter gebruik van.’ Lees verder

De foto van Nieuwe Oogst is genomen op stadsboerderij Caetshage in Culemborg.

  Lees meer

maart 2021

Webinar De kracht van voedselgemeenschappen in de voedseltransitie

Nederland kent zo’n 480 voedselgemeenschappen: voedselcollectieven van mensen die samen inkopen, gemeenschapstuinen, Herenboeren, CSA’s, coöperatieve winkels en markten en initiatieven als ‘Fietsen voor mijn eten’. Het aantal groeit snel, het enthousiasme is groot, zo blijkt uit een inventarisatie en verkennend onderzoek dat Sandra van Kampen deed in het najaar van 2020. Maar hoe kunnen zij beter samenwerken en hoe en waar vinden zij voldoende ondersteuning om goed te blijven draaien? En wat is hun bijdrage aan de voedseltransitie?

  Lees meer

december 2020

Oogst deelsessies Toekomst van de stadslandbouw

Drie deelsessies hielden we tijdens onze online bijeenkomst Toekomst van de stadslandbouw, gekoppeld aan een livestream vanuit Arnhem.

De oogst delen we hieronder.

Voedsel verbouwen voor een leefbare stad: maak het niet te ingewikkeld. Begin gewoon!

Presentatie  van voedseltuin Cityseeds Middelburg (Nico Landsman) i.s.m. woningcorporatie Woongoed Middelburg  (Richard Blom).
Presentatie projectontwikkeling en stadslandbouw– Roel Vollebregt

Grond voor nieuwe boeren

Presentatie Toegang tot land voor duurzame landbouwbedrijven Maria van Boxtel (Land en Co) en Marcel Vijn (WUR)
Presentatie Boerenbond – Nele Lauwers, Boerenbond Vlaanderen

Wat is het waard?

Presentatie MAEX – Silvia Oostwegel, MAEX
Wat is het waard – Stichting DOEN – Maarten Derksen, Stichting Doen

Lees hier ook de belangrijke linkjes en informatie uit de chats van de drie deelsessies

En onze Maatschappelijke agenda 2021-2025 met actuele input uit deze bijeenkomst!

Je kunt uiteraard ook onze LIVESTREAM nog eens terugkijken!

 

 

 

 

  Lees meer

november 2020

Slotbijeenkomst Toekomst van de stadslandbouw

Een prachtige slotbijeenkomst ‘de Toekomst van stadslandbouw’ hadden we op 28 oktober, met bijna 200 deelnemers aan onze drie deelsessies en een livestream vanuit Arnhem. Sandra van Kampen deelde de kersverse resultaten van haar onderzoek naar voedselgemeenschappen in Nederland. We hadden verbinding met Steven Desair van de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) om de samenwerking op het thema #voedselvandichtbij te bekrachtigen. Deelnemers uit het land deelden via foto’s hun blik op de toekomst van de stadslandbouw. Voorzitter van ons kennisplatform Jean Eigeman presenteerde de ‘Maatschappelijke agenda voedsel van dichtbij 2021 – 2025’, die is gevuld met de input uit de livestream in juni, de deelsessies in september en ter plekke aangevuld met de rijke oogst uit de drie deelsessies. Youetta Visser nam ons opnieuw enthousiast mee door het programma. Bekijk de opname van de livestream.

   

  Lees meer

oktober 2020

Terugblik deelsessies Stadslandbouw Nederland

In september organiseerden we drie online deelsessies rond voedsel van dichtbij in aanloop naar de Dag van de stadslandbouw op 28 oktober 2020.
Het aantal deelnemers lag – ondanks hete zomeravonden – rond de 50 uit Nederland en Vlaanderen.
Lees de samenvatting van de sessies, met presentaties en een opname van de laatste deelsessie.
Hieronder vind je ook de tools en presentaties

  Lees meer