Met enorm veel genoegen kunnen we samen terugkijken op het 2de Nationaal Voedselberaad. Op 10 april 2026 zagen we wat er in één jaar kan groeien. Meer dan 230 mensen kwamen samen, vanuit alle hoeken van het land. Iedereen met zijn of haar eigen rol, ervaring en verhaal. Wat we voelden in de zaal? Energie. Verbinding. Hoop!

Toekomstbestendig voedselsysteem

Het Nationaal Voedselberaad waarvan Stadslandbouw Nederland mede-initiatiefnemer en organisator is vond plaats in het provinciehuis in Den Haag. Volgens gedeputeerde Gezondheid & Welzijn Mariëtte van Leeuwen van de provincie Zuid-Holland is voedsel te belangrijk om te versnipperen over beleidsterreinen. En ze wil een actieve rol spelen in het realiseren van toekomstbestendig voedselbeleid in co-creatie met gemeenten en initiatieven uit de samenleving. “Als overheid staan wij aan de lat om andere keuzes te maken die een nieuw voedselsysteem mogelijk maken.”

Dat deelde de gedeputeerde, die een snelgroeiende beweging ziet. Voedsel vormt daarbij de ingang naar een gezondere, eerlijkere en meer verbonden samenleving. Initiatiefnemers, beleidsmakers, bestuurders en ondernemers werken steeds meer samen aan blijvende en noodzakelijke verandering.

Kan Wels

Overal in Nederland gebeurt het al. We zagen de ‘Kan Wels’ met Voedselraad Den Haag en Voedselfamilie Krimpenerwaard, de duurzame korte keten en voedselgemeenschappen met de Voedselwerkplaats uit Friesland en burgerboerderij De Patrijs uit Gelderland, met verbinden in het gebied via de Friese Bioregio Greidhoeke en gebiedscooperatie Rivirenland. Maar ook in Arnhem, Tilburg, Groningen, Haarlem, Dordrecht, Almere en Midden-Drenthe en vele andere plekken werken mensen samen aan herstel van verbindingen met voedsel. Aan gezondheid. Aan gemeenschap. Van duurzame korte ketens tot voedselraden, van buurtinitiatieven tot regionale samenwerkingen — het leeft.

Oproep aan nieuwe colleges van B & W

We lanceerden samen een oproep aan nieuwe colleges: neem lokaal voedselbeleid serieus en werk samen met wat er al is!Gedragen door eerdere aanbevelingen én ondertekend door 20 organisaties. En ondersteund door nieuwe inzichten: zelfs klein beginnen met voedselbeleid levert al maatschappelijke én economische waarde op.
Deel deze oproep ook in jouw gemeente!

Wat ons het meest raakt: er is niet één oplossing. Er is juist een rijke diversiteit aan initiatieven die samen een beweging vormen.

Een beweging waarin:

• boeren en burgers elkaar weer vinden
• vraag en aanbod beter op elkaar aansluiten
• mensen weer zeggenschap ervaren over hun voedsel

Van plekken waar stukjes van de toekomst al plaatsvinden – de Kan Wel’s, naar een netwerk dat groeit — lokaal, regionaal, provinciaal en nationaal.

Samen bouwen we verder

Dit is pas het begin. Op 10 april zagen we hoe groot en breed deze beweging is, ook samen met maatschappelijke organisaties en overheden die dit (beginnen te) zien. En hoeveel kracht er zit in samen doen. What’s next? We bouwen verder. Samen. We zijn benieuwd: Wat is jouw rol in deze beweging? Waar werk jij aan? En wat is jouw volgende stap? — en laten we elkaar blijven vinden en versterken.

Voor 2027 kunnen we met elkaar politieke partijen aanjagen om provinciaal voedselbeleid in hun programma op te nemen voor de verkiezing van de nieuwe Provinciale en Gedeputeerde Staten.

Kijk voor meer informatie en verslagen van de workshops op nationaalvoedselberaad.nl en noteer 22 april 2027 in je agenda voor de 3de editie.

Ambtenarentafel in stadslandbouwgemeente Almere

Almere is de grootste stadslandbouwgemeente van Nederland. Op 27 maart waren ambtenaren uit heel Nederland te gast in het Centrum Stadslandbouw in de wijk Oosterwold voor de 2^de Ambtenarentafel rond gemeentelijke voedselambities.

De gemeente Almere had als een van de eerste gemeenten in Nederland een voedselstrategie Groen Voedselhart. Recent is deze geactualiseerd, waarbij de focus meer ligt op stadslandbouw, ook in de dichter bebouwde wijken van de gemeente. Tijdens de bijeenkomst spraken we ook over de ambitie van buurgemeente Amsterdam om in 2028 25 procent van het voedsel van lokale/regionale productie te laten komen. Stichting Voedsel Verbindt (Noord-Holland/Flevoland) heeft als doel gesteld om in 2030 25 procent eten uit de regio te realiseren.

‘Voedsel verdient een vaste plek in beleid en borging in de organisatie’

Wethouder Jesse Luijendijk (Voedsel en Landbouw) liet weten trots te zijn op het Centrum Stadslandbouw en de strategie: ,,We blijven voedsel en stadslandbouw een plek geven. Voedsel is een bijzonder en vaak onderschat thema. Het raakt gezondheid, maar ook klimaat en economie en daarmee diverse beleidsterreinen. Er komen veel maatschappelijke thema’s samen en het levert bijdragen aan heel veel oplossingen. Het verdient het om een vaste plek in elke gemeente te krijgen, bestuurlijk goed te blijven aanhaken en het goed te borgen in de organisatie. Met de herijkte voedselstrategie hebben we dat vastgelegd.’’

Volgens Luijendijk kun je met een klein team al veel kunt bereiken. Almere heeft binnen haar grenzen Food Pioneers Almere (voorheen FlevoCampus), is actief betrokken bij Stichting Voedsel Verbindt en lid van de City Deal Gezonde en duurzame voedselomgeving.

Om de jeugd te betrekken is veel geïnvesteerd in voedseleducatie met in elke wijk schooltuinen van Stad & Natuur Almere. Daarmee heeft de gemeente in 2025 de Gouden Wortel van de Alliantie Schooltuinen gewonnen.

Vormen van stadslandbouw

Jan Eelco Jansma, dr.ir. in de Stadslandbouw en medeoprichter van ons netwerk, staat aan de basis van de ‘stadslandbouwwijk Oosterwold. Lees hier zijn proefschrift: Wie wil er in een aardappelveld wonen?

Hij deelde de diverse typen van stadslandbouw, vormen die je in heel Europa terugvindt. Deze inzichten komen voort uit Europees onderzoek naar Urban Farming EFUA. Bij een vervolgonderzoek FoodCityBoost worden tot 2029 de bijdragen van stadslandbouw in kaart gebracht en wetenschappelijk onderbouwd. Deze uitkomsten kunnen gemeenten meenemen in beleid en biedt handvatten om stadslandbouw in te bedden en het een noodzaak te maken voor duurzaam maar ook weerbaar stadsleven, dat voedselzekerheid biedt.

In samenwerking met Stadslandbouw Amsterdam doet de gemeente onderzoek naar de diverse vormen in de stad. Dat moet ook inzicht geven in hoe groot deze initiatieven zijn en welk type bijdraagt aan de verschillende vormen van gemeenschapsbouw.

Almere en Oosterwold

In de bijzondere wijk Oosterwold, een groen gebied tussen Almere en Zeewolde, krijgen bewoners de ruimte om hun droomhuis te bouwen, op voorwaarde dat ze de helft van hun kavel benutten voor de verbouwing van voedsel. Een nieuwe uitgifte in Almere Oosterwold verloopt via bouwgroepen. Je vormt samen met anderen een collectief dat plannen maakt en verantwoordelijkheid neemt voor de inrichting van een ontwikkelveld. Collectieven die nu kavels krijgen, pakken dit dus gezamenlijk op. Daarbij gaan de bewoners op zoek naar tuinders. In deze nieuwe fase wordt bekeken wat de minimale maat is en of Herenboeren-constructies mogelijk zijn. Voorwaarde: voor ieders portemonnee moet ruimte zijn.

In Arnhem wordt hiervoor een koppeling gemaakt met bestaande akkerbouwers die een klein deel van hun grond afstaan voor een zelfoogsttuin.

Joe van der Veen (programmamanager Voedsel legt uit: ,,In de herijkte voedselstrategie Groen Voedselhart kiest Almere voor voedsel als middel om te komen tot

1) gezonde, duurzame voedselomgeving
2) regionale samenwerking in de korte keten
3) stimuleren en verankeren van stadslandbouw.

We willen stimuleren dat bestaande boeren echt voor de stad gaan produceren.’’

Carlo Verhart van St. Voedsel Verbindt sluit daarbij aan: ,,Het gaat erom hoe kunnen we de stad blijven voeden?’’

Coopoosterwold: we doen het samen

Tot slot kregen we in klein comité van voorzitter Jan-Albert Blaauw een uitleg over het Centrum Stadslandbouw en de coöperatie Coopoosterwold.nl. Bewoners helpen elkaar met zowel het verbouwen van voedsel en met het vinden van de juiste bestemming ervoor. Want meestal hebben bewoners niet alle opbrengst uit eigen tuin nodig voor eigen gebruik of ontbreekt een goede keuken voor het verwerken ervan. Zo telen ze samen, verkopen ze samen en ze delen samen in de opbrengst.

Samen met de gemeente Almere houden we op 27 maart de 2de Ambtenarentafel rond gemeentelijke voedselambities. We gaan in gesprek over kansen voor lokale voedselproductie; ook gezien de groeiende vraagstukken rond voedselzekerheid en een gezonde leefomgeving.

Tijdens deze bijeenkomst komen gemeenteambtenaren uit het hele land bij elkaar om
• kennis, ervaringen en strategieën uit te wisselen en
• elkaar te inspireren bij het aanpakken van lokale voedselambities.

Met als doel gemeenten te inspireren stadslandbouw en lokaal voedsel strategisch in te zetten als beleidsinstrument voor brede maatschappelijke uitdagingen, zoals gezonde leefomgeving, sociale cohesie, voedselzekerheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit, lokale economie. Deze vragen van gemeenten veelal beleidsdomein overstijgende samenwerkingen.

Op vrijdag 10 april vindt het 2de Nationaal Voedselberaad plaats. Het jaarlijkse moment waarop de voedselinitiatieven uit de samenleving samenkomen met maatschappelijke organisaties, overheden en onderzoekers om koers te bepalen richting een toekomstbestendig voedselsysteem. Stadslandbouw Nederland is een van de organisatoren.

Juist nu is dit cruciaal!

Het kabinet werkt aan een Nationale Voedselstrategie en een strategische tafel landbouw en voedsel. Thema’s als voedselzekerheid, weerbaarheid, crisisbestendigheid en vitale infrastructuur, maar ook het verhogen van veerkracht vanuit de gemeenschap staan hoog op de agenda. En op 10 april zijn de onderhandelingen voor nieuwe lokale collegeprogramma’s gestart.

Het Nationaal Voedselberaad (NVB) hield 9 december een bouwsessie richting de grote bijeenkomst op 22 april. Thema: verbinden voor zeggenschap. Stadslandbouw Nederland is een van de trekkers van het NVB.

Het Nationaal Voedselberaad wordt gevoed door een verbonden beweging van voedselinitiatieven. Met deze initiatieven en een gedeeld narratief als basis werken we aan het opbouwen van beleid- en organisatiestructuren voor regionale voedselsystemen.

Het NWA-programma Transitie naar een duurzaam voedselsysteem beschrijft het voedselsysteem als een ijsberg. Wat we aan de oppervlakte zien – de voedselketen van boer tot consument en alle betrokken partijen zoals overheid, banken en maatschappelijke organisaties – is slechts het topje.

Stadslandbouw Nederland was in november aanwezig bij de Top van Onderop in Bussum. Daar hield het Nationaal Voedselberaad een workshop over de voedselbeweging: met voedsel verbindingen herstellen.

Er was veel belangstelling voor ons thema lokaal/ regionaal voedsel en het versterken van de beweging van onderop! Ook op dit thema zit veel energie.

Op veel stadslandbouwlocaties worden lessen verzorgd; voor kinderen en volwassenen. Ook zijn er schooltuinen op volkstuincomplexen, stadsboerderijen, bij NDE-centra en voedseltuinen. Centra voor Natuur en Duurzaamheidseducatie (NDE) begeleiden deze lessen, evenals moestuincoaches.

Daar waar kinderen ervaren met hoofd, hart en handen waar hun eten vandaan komt en welke keuzes ertoe doen. Vereniging GDO bracht in opdracht van Jong Leren Eten in kaart wat voedseleducatie binnen het netwerk van NDE-centra oplevert.

Voedsel wordt steeds meer een onderwerp wordt op de gemeentelijke agenda. Omdat het relateert aan meerdere beleidsdoelen, van gezondheid tot biodiversiteit en van participatie tot afval. En omdat bewoners, organisaties en ondernemers hun gemeente en politieke partijen vragen om aandacht en ruimte voor hun voedselinitiatieven, een voedselvisie of voedselraad.
Kortom, kleine en grote gemeenten zijn of moeten hiermee na de verkiezingen aan de slag. En hoe fijn is het als je als gemeenteambtenaar van elkaar kunt leren en elkaar weet te vinden.

Met een deel van ons kernteam waren we eind augustus te gast in de historische tuin De Warmoes in Lent, bij Nijmegen. Een waar paradijsje midden tussen de nieuwbouwwoningen. Deze groene oase toont de vele waarden van stadslandbouw aan voor deze uitbreidingslocatie.

Wilma Abspoel van de Punt Arkel en van Herenboeren Gorinchem maakte een fotoverslag.

Deutsche Welle (DW) maakte een mooie video-impressie van Oosterwold in Almere. Oosterwold is een gedurfd een inspirerend experiment op het gebied van stadslandbouw, zelfvoorziening en gemeenschapsleven.